|
|
ماه مبارک رمضان
طبل سحر طبس: بیداری 150 ساله برای عبادت
در کویر طبس، طبلهای موقوفه عمادالملکی پس از یک و نیم قرن، همچنان در سحرهای رمضان به صدا درمیآیند. این آیین کهن، نمادی از پیوند عمیق ایمان، فرهنگ و میراث نسلها در این دیار است.
وقتی سکوت شب طبس در سحرگاهان ماه رمضان با صدای موزون و دلنشین طبل شکسته میشود، میتوان ردپای تاریخی از ایمان و هنر مردمان کویر را در آن شنید. آیین «طبالی»، سنتی کهن و زنده با بیش از 150 سال قدمت، هنوز در این دیار جاری است؛ آیینی که برای بیدارباش مؤمنان و آغاز روزهداری، هر بامداد از بلندای حسینیه عمادالملک به صدا درمیآید.
از غنیمت جنگی تا میراث معنوی کشور
طبلهایی که امروز این آیین را رقم میزنند، ریشهای تاریخی و منحصر به فرد دارند. مستندات تاریخی حاکی از آن است که طبلهای فعلی، یادگاری از لشکرکشی جعفرخان زند هستند. پس از شکست او در نزدیکی طبس، ابزار جنگی وی شامل دو اراده توپ و پنج عدد طبل به غنیمت گرفته شد. عمادالملک، فرمان داد تا این ابزار جنگی، برای هدفی متعالی و معنوی، یعنی بیدار کردن مردم برای سحر، به کار گرفته شوند و بدین ترتیب، وقفهای ماندگار در تاریخ مذهبی طبس شکل گرفت.
حجتالاسلام حسین تکمیلی، امام جمعه طبس، قدمت این موقوفه را به بیش از دو قرن نسبت داده و تأکید میکند که این رسم، نه تنها یک آیین محلی، بلکه به شماره 189 در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسیده است.
نوای مس و نقره؛ ریتم منظم زندگی روزه داران
طبلهای مورد استفاده، از جنس مس و نقره بوده و با پوست گاو پوشانده شدهاند که صدایی پرطنین تولید میکنند و تا دورترین روستاهای اطراف نیز شنیده میشود؛ صدایی که کاظم نجاتیان، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی طبس، آن را «ضربان قلب شهری که هر رمضان با ایمان زنده میشود» توصیف میکند.
این مراسم دارای یک نظم زمانی دقیق و از پیش تعیین شده است که در وقفنامه سال 1300 قمری نیز قید شده است که «طبل سه» سه ساعت مانده به اذان صبح (اولین بیدارباش)، «طبل دو» دو ساعت مانده به اذان صبح و «طبل یک» یک ساعت پیش از اذان صبح (زمان نهایی سحر) به صدا در آید. اجرای هر نوبت بین 10 تا 15 دقیقه به طول میانجامد و مردم طبس سالهاست که تنظیم خواب و بیداری خود را با این تقویم صوتی تنظیم میکنند.
شادمانه رمضان و بشارت عید فطر
این سنت زنده، دو اجرای کلیدی در ابتدای و انتهای ماه دارد. کاظم نجاتیان اشاره میکند که طبلزنی در آغاز ماه با عنوان «شادمانه»، نوید حلول ماه مبارک رمضان را میدهد. همچنین، در پایان ماه، طبلنوازان با ضربات پرطنین خود، بشارت رسیدن عید سعید فطر را به مردم اعلام میکنند؛ این شادیانه در گذشته با شلیک توپهای زنبورک نیز همراه بوده است.
علی امینینسب، رئیس اداره اوقاف وامورخیریه طبس، بر استمرار این سنت تأکید دارد و میگوید: وقفنامه عمادالملک یکی از 547 موقوفه شهرستان است و متولیان همچنان مطابق نیت واقف عمل میکنند. طبلزنی طبس، میراثی زنده است که خاستگاه ایمان عمیق مردم را نشان میدهد.
این مراسم که پس از زلزله سال 1357 مکان اجرای آن از ارگ طبس به حسینیه عمادالملک تغییر یافت، همچنان روح خود را حفظ کرده و هر سحر، پیام یک حقیقت را به گوش روزهداران میرساند: «خواب غفلت را بشکن، وقت راز و نیاز است.»
|