در شرایطی که اجرای طرحهای بزرگ عامالمنفعه نیازمند منابع مالی قابل توجه است، وقف مشارکتی با جمع کردن سرمایههای کوچک مردم، فرصتی را برای تحقق خیرهای بزرگ و ماندگار فراهم میکند؛ الگویی که میتواند ظرفیت وقف را از اتکا به واقفان بزرگ فراتر برده و مشارکت اقشار مختلف جامعه را در رفع نیازهای آموزشی، درمانی، اجتماعی و حمایتی گسترش دهد.
به گزارش روابط عمومی اداره کل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی ؛ وقف در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی همواره با نام نیک و ماندگاری خیر گره خورده است؛ اما در روزگاری که اجرای بسیاری از طرحهای عامالمنفعه به سرمایههای کلان نیاز دارد، دیگر نمیتوان تنها چشم به واقفانی دوخت که توان تأمین همه هزینههای یک پروژه را داشته باشند. اینجاست که «وقف مشارکتی» میتواند معادله را تغییر دهد؛ الگویی که در آن، هر فرد به اندازه توان خود سهمی از یک کار بزرگ برمیدارد و سرمایههای کوچک مردم در کنار یکدیگر، به ساخت مدرسه، خوابگاه، مرکز درمانی، مسکن محرومان و دیگر نیازهای جامعه تبدیل میشود. توسعه این نوع وقف اما نیازمند اعتمادسازی، شفافیت، شناسایی دقیق نیازها و ارائه طرحهای مشخص و قابل اجراست؛ ظرفیتی که کارشناسان آن را یکی از مسیرهای نوین برای مردمیسازی سنت حسنه وقف میدانند.
معاون فرهنگی و اجتماعی ادارهکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت توسعه وقف مشارکتی گفت: وقف مشارکتی یکی از راهکارهای مهم برای مردمیسازی فعالیتهای خیرخواهانه و اجرای طرحهای بزرگ عامالمنفعه است؛ چراکه در شرایط امروز، همه افراد توان مالی برعهده گرفتن هزینه یک طرح بزرگ را ندارند، اما بسیاری از مردم میتوانند با مبالغ کوچک در یک اقدام ماندگار سهیم شوند.
حجتالاسلام حسین رحیمی گفت : فلسفه وقف بر ماندگاری خیر و استمرار منفعت استوار است و وقف مشارکتی این امکان را فراهم میکند که افراد با هر میزان توان مالی، حتی با مبالغ اندک، در ایجاد یک موقوفه سهیم شوند و نام و نیت خیر آنان در یک طرح مشترک ماندگار شود.
معاون فرهنگی و اجتماعی اوقاف خراسان جنوبی افزود: یکی از مهمترین مزیتهای وقف مشارکتی این است که نباید منتظر یک واقف با توان مالی بسیار بالا باشیم زیرا ممکن است یک طرح به سرمایه قابل توجهی نیاز داشته باشد، اما اگر صدها یا هزاران نفر هر کدام به اندازه توان خود مشارکت کنند.
وی ادامه داد: میتوان منابع لازم را در یک بازه زمانی مشخص فراهم و طرح را به مرحله اجرا رساند؛ تجربههای موجود در کشور نیز نشان داده که مشارکت جمعی میتواند در اجرای طرحهای درمانی، آموزشی، مسکن، فرهنگی و اجتماعی مؤثر باشد.
وی با بیان اینکه نخستین گام در گسترش وقف مشارکتی، شناخت دقیق نیازهای واقعی جامعه است، گفت: تلاش شده در سالهای اخیر به جای معرفی صرفِ مفهوم وقف، نیازهای مشخص هر شهرستان و منطقه را احصا و برای هر نیاز، طرح مشخص و قابل ارائهای تعریف کنیم.
وی ادامه داد: برای مثال اگر یک شهرستان به خوابگاه دانشجویی، مرکز درمانی، مسکن محرومان، تجهیزات پزشکی، مدرسه یا مرکز فرهنگی نیاز دارد، باید میزان اعتبار مورد نیاز، زمین، زمانبندی اجرا و شیوه مشارکت مردم مشخص شود.
وی ادامه داد: مردم زمانی برای مشارکت ترغیب میشوند که بدانند پول آنها دقیقا در چه مسیری هزینه خواهد شد و چه نتیجهای به همراه دارد؛ بنابراین شفافیت مالی و ارائه گزارش مستمر از مهمترین الزامات توسعه وقف مشارکتی است لذا باید از ابتدای جمعآوری منابع تا زمان اجرای پروژه و بهرهبرداری، اطلاعات به صورت شفاف در اختیار مشارکتکنندگان قرار گیرد.
تقویت فرهنگ همه واقف باشیم
معاون فرهنگی اوقاف خراسان جنوبی بر ضرورت تعریف سهمهای کوچک برای مشارکت مردم تأکید کرد و افزود: نباید حداقل مبلغ مشارکت به اندازهای تعیین شود که تنها افراد متمکن امکان ورود داشته باشند؛ اگر فردی توان مالی محدودی دارد، باید بتواند با همان میزان اندک در یک کار خیر ماندگار شریک شود زیرا این موضوع علاوه بر تأمین منابع، فرهنگ «همه واقف باشیم» را در جامعه تقویت میکند.
وی گفت: راهکار دیگر، استفاده از ظرفیت مساجد، بقاع متبرکه، دانشگاهها، مدارس، تشکلهای مردمی و گروههای جهادی برای معرفی طرحهای وقف مشارکتی است؛ هر کدام از این مجموعهها ارتباط مستقیمی با بخشی از جامعه دارند و میتوانند در شناسایی نیازها، جذب مشارکت و معرفی آثار وقف نقشآفرین باشند.
حجت الاسلام رحیمی افزود: رسانهها نیز نقش مهمی در این زمینه دارند زیرا معرفی نمونههای موفق وقف مشارکتی و روایت نتیجه مشارکت مردم، بسیار مؤثرتر از بیان کلیات است؛ وقتی مردم ببینند مشارکتهای کوچک آنان در کنار یکدیگر به ساخت یک خوابگاه، تأمین تجهیزات یک مرکز درمانی یا ایجاد مسکن برای خانوادههای نیازمند منجر شده است، اعتماد و انگیزه بیشتری برای مشارکت پیدا میکنند.
معاون فرهنگی اوقاف خراسان جنوبی همچنین بر ضرورت تسهیل فرآیندهای حقوقی و اجرایی تأکید کرد و گفت: برای هر طرح باید مسیر مشخصی از مرحله اعلام نیاز و جذب مشارکت تا تنظیم وقفنامه، مدیریت منابع و اجرای پروژه وجود داشته باشد تا خیران با پیچیدگیهای اداری مواجه نشوند.
وی بیان کرد: تشکیل کارگروه تخصصی وقف مشارکتی در استان نیز میتواند راهکار مؤثری باشد؛ این کارگروه میتواند متشکل از کارشناسان اوقاف، دستگاه متولی طرح، خیران، کارشناسان اقتصادی و حقوقی باشد و پروژههای دارای اولویت را شناسایی و برای اجرا آماده کند.
ساخت زائرسرا با وقف مشارکتی
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی نیز گفت: در وقف مشارکتی، افراد میتوانند با مبالغ مختلف در اجرای یک طرح سهیم شوند و متناسب با میزان مشارکت خود، وقفنامه دریافت کنند، به عنوان مثال اگر اجرای یک طرح به ۱۰۰ میلیون تومان اعتبار نیاز داشته باشد، افراد میتوانند هر کدام با پرداخت مبالغی در این طرح مشارکت کنند تا منابع مورد نیاز بهتدریج جمعآوری شود.
حجت الاسلام پرویز بخشی پور افزود: برای این منظور هیات امنای طرح تعیین و حساب بانکی مربوط نیز با ضوابط مشخص افتتاح میشود تا وجوه مشارکتکنندگان در چارچوب قانونی جمعآوری و پس از رسیدن منابع به میزان مورد نیاز، اجرای طرح آغاز شود.
وی ادامه داد: نمونههایی از وقف مشارکتی در کشور اجرا شده و در برخی شهرها از جمله مشهد و شیراز، طرحهایی در حوزههای درمانی، خوابگاهی و سایر امور عامالمنفعه با این شیوه دنبال شده است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی با اشاره به ظرفیت دانشگاه بیرجند گفت: این دانشگاه نیز در زمینه وقف مشارکتی پیگیریهایی انجام داده و حتی جلسههایی در این زمینه برگزار و حساب مربوط نیز پیشبینی شده است، اما این طرح هنوز وارد مرحله اجرایی نشده و نیازمند جذب منابع برای آغاز عملیات ساخت است.
وی بیان کرد: یکی از ظرفیتهای مهم وقف مشارکتی در دانشگاهها، تأمین نیازهای دانشجویان و توسعه زیرساختهای آموزشی است؛ چراکه ممکن است یک دانشجو برای تأمین هزینههای روزمره یا استفاده از خدمات رفاهی با مشکل مواجه باشد، در حالی که برای بخشهایی مانند آزمایشگاه، ساختمان و تجهیزات، سرفصلهای مشخص اعتباری وجود دارد.
حجت الاسلام بخشیپور همچنین به برخی نمونههای اجرایی در استان اشاره کرد و افزود: طرح زائرسرای خراسان جنوبی در مشهد نمونهای از وقف مشارکتی است که برای احداث آن کمک های مردمی جمعآوری می شود لذا مردم میتوانند به شیوههای مختلف از جمله خرید سوئیت و وقف آن در این امر خیر مشارکت کنند.
وی ادامه داد: همچنین در یکی از امامزادگان استان، واقفی حدود ۱۲ میلیارد تومان برای اجرای طرح عمرانی اختصاص داده و احداث مغازهها و فضاهای تجاری در این مجموعه نیز با نیت وقف برای همان امامزاده در حال انجام است. این طرح در چند طبقه در حال اجراست و عملیات عمرانی آن ادامه دارد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی از اجرای طرحهای مسکن برای محرومان به عنوان نمونه دیگری از ظرفیت وقف در استان یاد کرد و گفت: در برخی موارد نیز افراد خیر برای ساخت واحدهای مسکونی ویژه اقشار ضعیف و نیازمند وارد میدان شدهاند و این واحدها به صورت چندطبقه در حال احداث است.
وی با تأکید بر ضرورت شناسایی نیازهای جدید استان اظهار کرد: باید نیازهای واقعی جامعه در حوزههایی مانند مسکن محرومان، درمان، آموزش، خوابگاه دانشجویی و سایر امور اجتماعی شناسایی و به مردم معرفی شود تا خیران بتوانند متناسب با توان خود در قالب وقف مشارکتی در این طرحها سهیم شوند.